Aim: Coronary endarterectomy (CE) may provide a useful adjunctive technique to coronary artery bypass grafting (CABG) in patients with diffuse coronary artery disease. Nevertheless, the incidence of complications still remains high, long-term results remain unclear, and no risk factors for late mortality have been completely described yet.
Material and methods: We retrospectively reviewed 90 consecutive patients (67 ±8.2 years) undergoing isolated CABG in association with CE between 2006 and 2013. Mean follow-up was 75.1 ±36.2 months (median: 84 months) and it was 100% complete (6755/6755 patient-months).
Results: Operative mortality was 4.4%, the incidence of perioperative myocardial infarction was 11%. Ten-year survival was 83.3 ±4.1%, freedom from cardiac death 92.7 ±2.9%, and freedom from major adverse cardiac and cerebrovascular events 58.2 ±10.2%. Independent predictors of late mortality were age older than 70 years at time of the surgery (p = 0.018) and chronic obstructive pulmonary disease (p = 0.036). Ten-year freedom from cardiac death was better after CE on the left descending coronary artery (LAD) (93.2 ±3.3%) in comparison to CE not on the LAD (74.6 ±10.2%), although this difference did not reach statistical significance (p = 0.102).
Conclusions: Although the incidence of perioperative myocardial infarction continues to be not negligible, in the presence of diffusely diseased coronary artery vessels CE associated with CABG appears to be a feasible adjunctive surgical tool, conferring satisfactory early and long-term outcomes. Coronary endarterectomy on the LAD confers a high probability of freedom from late cardiac death. Patients older than 70 years and those affected by a primary respiratory disease represent a new challenge on which to focus attention due to the increased risk of late death.
Cel: Endarterektomia wieńcowa (CE) jest przydatną techniką uzupełniającą pomostowanie aortalno-wieńcowe (CABG) u pacjentów z chorobą wieńcową. Wskaźnik występowania powikłań nadal jest jednak wysoki, wyniki długoterminowe są niejednoznaczne i nie określono w pełni czynników ryzyka śmiertelności późnej.
Materiał i metody: Badaniem retrospektywnym objęto 90 pacjentów (67 ±8,2 roku) poddanych izolowanej operacji CABG połączonej z CE w latach 2006–2013. Czas obserwacji wynosił średnio 75,1 ±36,2 miesiąca (mediana: 84 miesiące) i był w 100% pełny (6755/6755 osobomiesięcy).
Wyniki: Śmiertelność pooperacyjna wynosiła 4,4%, a wskaźnik występowania okołooperacyjnego zawału – 11%. Przeżycie dziesięcioletnie wynosiło 83,3 ±4,1%, okres bez nagłej śmierci sercowej – 92,7 ±2,9%, a okres wolny od poważnych zdarzeń niepożądanych związanych z sercem i naczyniami mózgu – 58,2 ±10,2%. Niezależne czynniki prognostyczne dla śmiertelności późnej to wiek ponad 70 lat w czasie operacji (p = 0,018) oraz przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) (p = 0,036). Wskaźniki czasu bez śmierci sercowej były lepsze po CE lewej gałęzi międzykomorowej (LAD) (93,2 ±3,3%) w porównaniu z CE innego naczynia niż LAD (74,6 ±10,2%), chociaż różnica ta nie była statystycznie istotna (p = 0,102).
Wnioski: Mimo że wskaźnik występowania zawału w okresie okołooperacyjnym jest nieistotny, w przypadku rozproszonych zmian w naczyniach wieńcowych zabieg CE połączony z CABG wydaje się przydatną metodą przynoszącą zadowalające wyniki w krótkiej i długiej perspektywie czasowej. Endarterektomia wieńcowa LAD zwiększa prawdopodobieństwo uniknięcia późnej śmierci sercowej. Chorzy w wieku ponad 70 lat oraz pacjenci z pierwotną chorobą układu oddechowego stanowią wyzwanie ze względu na podwyższone ryzyko późnego zgonu.
Keywords: coronary artery bypass grafting; coronary endarterectomy.